Ze złożoności problemu mowy zdajemy sobie często sprawę wówczas, gdy ta pozornie „błaha” ludzka umiejętność jest przyczyną naszych zmartwień, głębokich przeżyć, cierpień i trudności porozumiewania się.

E. Minczakiewicz

Logopedia - to nauka zajmująca się przede wszystkim kształtowaniem właściwych wzorców mowy, usuwaniem wad wymowy i zaburzeń mowy oraz uczeniem mowy w przypadku jej braku bądź utraty. To nauka interdyscyplinarna, łącząca w sobie wpływy takich dziedzin jak językoznawstwo, medycyna, psychologia i pedagogika.

Podstawowym środowiskiem kształtowania się mowy jest rodzina. Rozwój funkcji mowy przebiega tu normalnie, w związku z różnymi sytuacjami życia codziennego. Rola rodziny w kształtowaniu się mowy dziecka jest więc szczególna i niepowtarzalna.

Bardzo ważnym czynnikiem w rozwoju językowym dziecka w wieku przedszkolnym i szkolnym jest przedszkole i szkoła jako środowisko wychowawczo-dydaktyczne. Dziecko przyswaja sobie język otoczenia, mówi tak, jak jego opiekunowie oraz rówieśnicy, z którymi przebywa. Kiedy znajdzie się w szkole, wzorem do naśladowania staje się dla niego przede wszystkim język nauczyciela. Dlatego tak ważne jest jego wykształcenie, osobowość i talent pedagogiczny w kierunku rozwijania poprawnej polszczyzny, korygowania podstawowych wad wymowy, inspirowania do twórczości słownej, w ścisłym kontakcie z rodzicami i logopedą.

Specjalistyczne zajęcia logopedyczne w placówkach oświatowych organizuje się dla uczniów z zaburzeniami mowy, które powodują zakłócenia komunikacji językowej oraz utrudniają naukę. Do zadań logopedy należy przeprowadzanie badań wstępnych, diagnozowanie, prowadzenie terapii indywidualnej i grupowej, podejmowanie działań profilaktycznych oraz współpraca z rodzicami, nauczycielami , psychologiem i pedagogiem szkolnym.

Poziom opanowania mowy zależy między innymi od:
(wg Tarkowskiego):

- możliwości intelektualnych dziecka,
- środowiska i sposobów wychowania językowego,
- motywacji dziecka do porozumiewania się z innymi,
- poziomu lęku komunikacyjnego,
- osobowości,
- temperamentu, itd.

Mając na uwadze, iż terapia logopedyczna musi być dostosowana do indywidualnych potrzeb i możliwości dziecka, początkiem efektywnej terapii jest szczegółowa diagnoza prowadzona w oparciu o arkusz diagnozy logopedycznej opracowany do użytku wewnątrzszkolnego przez logopedę pracującego w szkole.

W skład diagnozy wchodzi:

- ocena nawiązania interakcji i kontaktu z terapeutą,
- ocena sprawności aparatu artykulacyjnego,
- ocena funkcji połykowych, oddechowych,
- ocena kompetencji językowej dziecka,
- ocena zasobów słownika czynnego,
- ocena stopnia rozumienia mowy,
- ocena artykulacji ( poprawności artykulacyjna realizowanych głosek
- w izolacji, w sylabach, w słowach i w mowie spontanicznej),
- badanie słuchu fonemowego,
- ocena umiejętności czytania oraz ocena stopnia zrozumienia przeczytanego tekstu.

Po wnikliwej analizie wyników, uzyskanych w procesie diagnozy logopedycznej, opracowywane są indywidualne programy edukacyjno - terapeutyczne dla każdego dziecka. Założenia indywidualnych programów edukacyjno – terapeutycznych przedstawiane są rodzicom. IPET są modyfikowane w zależności od potrzeb i postępów czynionych przez dziecko.

Na zajęciach logopedycznych udzielamy wsparcia:

  • uczniom z oligofazją – niedokształceniem mowy, które towarzyszy niepełnosprawności intelektualnej,
  • uczniom z niedokształcenia mowy występującego przy uszkodzeniu centralnego układu nerwowego,
  • uczniom z dyzartrią - zaburzeniem mowy współwystępujących z MPD,
  • prowadzimy terapię zaburzeń mowy wynikających z chorób uwarunkowanych genetycznie,
  • prowadzimy terapię dzieci z autyzmem,
  • prowadzimy terapię dzieci z niedosłuchem.

Istotą terapii logopedycznej w Zespole Szkół Specjalnych w Zduńskiej Woli jest szeroko rozumiane wychowanie językowe.
W zależności od danej osoby, jej wieku, poziomu rozwoju oraz możliwości komunikacji werbalnej, a także indywidualnego programu pracy logopedycznej, program terapii ukierunkowany jest na:

- stymulowanie rozwoju mowy dziecka przez logopedę przy olbrzymim wsparciu osób z najbliższego otoczenia dziecka,
- rozmawianie o rzeczach, które się razem z dzieckiem wykonuje,
- obdarzanie komentarzem każdą czynność wykonywaną przy dziecku (np. podczas gotowania, jedzenia, mycia, sprzątania),
- w obecności dziecka zadawanie samemu sobie pytania i odpowiadanie na nie,
- zachęcanie dziecka do opisywania tego, co widzi wokół siebie (w swoim pokoju, za oknem itp.), co robi i co chce robić,
- prowokowanie dziecka do nazywania przedmiotów, którymi się bawi,
- zachęcanie dziecka do opowiadania o tym, co widziało na spacerze, co zostało kupione w sklepie itp.

 

Takie działania, postawa i zachowania językowe mają na celu wzbudzanie tzw. radości mówienia i chęci powiadamiania, ponadto mają one zwrócić uwagę dziecka na słowo i na korzyści płynące z jego  posługiwania się.

- wypracowanie właściwych nawyków związanych z mówieniem, tj: prawidłowego oddechu, emisji głosu, przełykania śliny, zamykania ust, patrzenia na rozmówcę,
- nauka prostych słów
- dążenie ,do tego, by dziecko opanowało taki zasób słownictwa, który jest mu niezbędny do życia i społecznego funkcjonowania (przynajmniej w zakresie podstawowym),
- kształcenie zdolności formułowania pytań, próśb, poleceń,
- sygnalizowanie własnych potrzeb, życzeń, pretensji, - nawiązywania i prowadzenia rozmowy,
- odpowiadanie na pytania, - opowiadania,
- korygowanie występujących nieprawidłowości.
- doskonalenie wymowy już ukształtowanej.

Praca nad rehabilitacją mowy jest procesem, który łączy oddziaływania o różnym charakterze i zakresie, aby przywrócenie utraconych lub kompensowanie zaburzonych sprawności było jak najpełniejsze, możliwie wczesne i trwałe. Realizacja zakładanych celów terapeutycznych wymaga poszukiwania skutecznych form i metod pracy. Zajęcia terapii logopedycznej w naszej szkole przebiegają z wykorzystaniem różnorodnych technik i sposobów oddziaływań: ćwiczeń oddechowych, fonacyjnych, artykulacyjnych, usprawniających motorykę i kinestezję narządów mowy, ćwiczeń słuchu fonematycznego, kształtowania autokontroli słuchowej, elementy stymulacji polisensorycznej, uczulanie miejsc artykulacji, mechaniczne układanie narządów artykulacyjnych, wykorzystywanie pewnych nieartykułowanych dźwięków lub czynności fizjologicznych organizmu do tworzenia nowych głosek (np. wibracje warg, dmuchanie, chuchanie, itp.), technika kontroli wzrokowej, dotykowej i czucia skórnego dłoni, metoda substytucyjna wraz z jej różnymi modyfikacjami, metoda słów kluczowych i rozpoczynania od nich terapii,  stosowanie pokazu i wyjaśniania ułożenia narządów artykulacyjnych, gesty umowne, ćwiczenia rytmizujące. Stosowane są również ćwiczenia kształtujące słuch fonematyczny oraz prawidłową analizę i syntezę słuchowo-wzrokową, konieczną do opanowania umiejętności czytania oraz pisania, glottodydaktyka (elementy).

Uczniowie, którzy nie porozumiewają się werbalnie, kształcą umiejętności komunikacyjne metodami alternatywnymi np. Program Komunikacji Makaton, Piktogramy, gesty języka migowego. Kompleksowa terapia logopedyczna, prowadzona w Zespole Szkół Specjalnych w Zduńskiej Woli, obejmująca stymulację wielu różnych funkcji, pozwala na osiągnięcie sukcesu w zakresie usuwania zaburzeń mowy, ułatwia dziecku funkcjonowanie w grupie i środowisku rodzinnym.

A teraz kilka uwag praktycznych dla wszystkich rodziców, którym leży na sercu prawidłowy rozwój mowy dziecka, a także, i szczególnie tych, którzy chcą pomóc dziecku w opóźnionym jej rozwoju.

Uwagi praktyczne:
-
Nie wolno bagatelizować ewentualnych trudności u chłopców i mylnie sądzić, że mogą oni nieco później osiągać umiejętności językowe niż dziewczynki.

Systematycznie śledź to jak rozwija się twoje dziecko.
-
Karm piersią.
- Twoje dziecko powinno jak najkrócej być karmione butelką.
- Staraj się jak najwcześniej odzwyczaić dziecko od smoczka – gryzaczka.
- Rozmawiaj z malcem jak najczęściej. Opowiadaj o codziennych czynnościach, używanych przedmiotach, o tym, co się dzieje na spacerze...
-Mów do dziecka tak, jakbyś z nim rozmawiała, zadawaj pytania, nawet, jeśli na początku nie otrzymasz odpowiedzi
- Unikaj dziecinnego języka, kiedy mówisz do dziecka.
-Baw się z dzieckiem w naśladowanie odgłosów, min, ruchów.
-Odpowiadaj, gdy maluch cię „zagaduje”.
-Kiedy mówisz do dziecka wiele razy powtarzaj określone słowo, np. „to mydło, to mydło do mycia”.
-Zachęcaj, aby dziecko patrzyło na ciebie, kiedy mówisz. Dziecko wówczas zobaczy, jak układasz usta, gdy wymawiasz poszczególne głoski.
-Recytuj wierszyki, śpiewaj piosenki.
-Kiedy dziecko powie jakiś wyraz nieprawidłowo, powiedz ten wyraz poprawnie, ale nie zmuszaj jego do powtarzania.
-Jeżeli coś Cię niepokoi w rozwoju mowy Twojego dziecka zgłoś się do logopedy.
-Jeżeli zamierzasz korzystać z usług logopedy, który ma podpisaną umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia, weź skierowanie od lekarza pediatry.
-U starszego dziecka poproś stomatologa o ocenę zgryzu dziecka. Być może będzie konieczna konsultacja ortodontyczna.